ყველასთვის ნაცნობია მსუბუქი დენის დარტყმის შეგრძნება, როცა ხალიჩაზე სიარულის შემდეგ კარის სახელურს ეხებით ან შალის სვიტერს იხდით. ეს სტატიკური ელექტროობაა. ადამიანისთვის ასეთი განმუხტვა უსიამოვნოა, მაგრამ უსაფრთხო. ელექტრონიკისთვის სხვაგვარადაა: კომპიუტერში მიკროსქემები დაახლოებით ერთი ვოლტის ძაბვებით მუშაობს, განმუხტვას კი, რომელსაც იგრძნობთ, 3000 ვოლტი და მეტი ძაბვა აქვს. თანაც ჩიპის დაზიანება შეუძლია განმუხტვასაც, რომელსაც საერთოდ ვერ იგრძნობთ — რამდენიმე ასეული ვოლტიდან.
როგორ წარმოიქმნება სტატიკა
სტატიკური მუხტი სხვადასხვა მასალის ხახუნისას გროვდება: ძირის ხალიჩაზე ან ლინოლეუმზე, სინთეტიკისა და შალის ტანსაცმლის, ხელისგულების პლასტმასის კორპუსზე. განსაკუთრებით ძლიერად ის მშრალ ჰაერში გროვდება — ზამთარში მომუშავე გათბობის ან კონდიციონერის დროს ბინაში ტენიანობა შეიძლება 20–30%-მდე დაეცეს და ოთახში უბრალო სიარულიც კი ადამიანს ათასობით ვოლტამდე ამუხტავს. როცა დამუხტული ადამიანი ლითონის დეტალს ან დაფაზე კონტაქტს ეხება, მუხტი მასში მყისიერად ჩაედინება.
რა ემართება ნაწილებს
თანამედროვე პროცესორების, მეხსიერებისა და კონტროლერების შიგნით — მილიარდობით ტრანზისტორია რამდენიმე ატომის სისქის იზოლაციით. სტატიკის განმუხტვას შეუძლია ამ იზოლაციის გარღვევა ან მიკროსქემის შესასვლელებზე დამცავი წრედების დაზიანება. შედეგები ორი ტიპისაა:
| დაზიანების ტიპი | როგორ ვლინდება |
|---|---|
| მყისიერი უარი | კომპონენტი მაშინვე წყვეტს მუშაობას: კომპიუტერი არ ირთვება, მეხსიერება არ განისაზღვრება, პორტი მკვდარია |
| ფარული დაზიანება | კომპონენტი მუშაობს, მაგრამ იშვიათი შეფერხებებით, რომლებიც დროთა განმავლობაში ხშირდება; სიცოცხლე მკვეთრად მცირდება |
სწორედ ფარული დაზიანებებია ყველაზე მზაკვრული. ინსტალაციისას სტატიკით „დაზიანებულმა“ მეხსიერების მოდულმა შეიძლება ტესტები გაიაროს და თვეობით იწვევდეს იშვიათ ლურჯ ეკრანებსა და ფაილების დაზიანებას. ასეთი შეფერხებების მიზეზის პოვნა ძალიან რთულია.
ყველაზე მოწყვლადი კომპონენტები
- ოპერატიული მეხსიერება — ღია კონტაქტები და ჩიპები, რომლებსაც ინსტალაციისას ადვილად შეეხებით;
- პროცესორი — განსაკუთრებით საკონტაქტო ბალიში და დაფაზე სოკეტი თხელი „ფეხებით“;
- M.2 ფორმატის SSD — ღია ჩიპები და კონტროლერი დამცავი კორპუსის გარეშე;
- დედაპლატა — კონექტორები, პორტები, მათ გვერდით მიკროსქემები;
- ვიდეობარათი — სლოტის კონტაქტები და დაფის ღია უბნები;
- ლეპტოპების დაფები — კომპაქტური, მჭიდრო მონტაჟითა და დაცვის მინიმუმით.
ტიპური საშიში სიტუაციები
ყველაზე ხშირად სტატიკა კომპონენტებს დამოუკიდებელი აწყობის ან განახლებისას აზიანებს: ადამიანი ხალიჩაზე მუშაობს, შალის სვიტერში, დაფას პარკზე ან პენოპლასტზე დებს, მეხსიერების მოდულებს კონტაქტებით იღებს. კიდევ ერთი რისკი — კომპიუტერის მტვერსასრუტით გაწმენდა: პლასტმასის საცმი, რომელიც მტვერს ეხახუნება, თავად აგროვებს მუხტს, სწრაფად მბრუნავ ვენტილატორებს კი დენის გენერირება შეუძლიათ. ბალონიდან შეკუმშული ჰაერიც სწორად უნდა გამოიყენოთ.
არასოდეს დადოთ ნაწილები ხალიჩაზე, პოლიეთილენის პარკებსა და პენოპლასტზე — ეს მასალები ძლიერ ელექტროვდება. დეტალებს ინახავენ და გადააქვთ ნაცრისფერ ან ვარდისფერ ანტისტატიკურ პარკებში, რომლებშიც იყიდება.
როგორ იცავენ თავს პროფესიონალები
სერვისცენტრებსა და გამსვლელ ხელოსნებს სტატიკისგან დაცვის საშუალებების ნაკრები აქვთ:
- ანტისტატიკური სამაჯური, დამიწებასთან ან კორპუსთან შეერთებული, ხელოსნისა და კომპიუტერის პოტენციალს ათანაბრებს.
- ანტისტატიკური ხალიჩა დაფებისა და კომპონენტებისთვის უსაფრთხო სამუშაო ზედაპირს ქმნის.
- კომპონენტებს კიდეებით იჭერენ და კონტაქტებსა და მიკროსქემებს არ ეხებიან.
- ახალი და მოხსნილი დეტალები მხოლოდ ანტისტატიკურ შეფუთვაში ინახება.
- გასაწმენდად ანტისტატიკური ჯაგრისები და სწორი ინსტრუმენტები გამოიყენება, ვენტილატორები კი გაბერვისას ფიქსირდება.
- კომპიუტერი ქსელიდან ითიშება, ნარჩენი მუხტი კი მუშაობამდე იხსნება.
კლიმატი და სტატიკა თბილისში
ზამთარში თბილისის ბინებში ცენტრალური ან ელექტრო გათბობით ჰაერი ძალიან მშრალი ხდება, ზაფხულში კი კონდიციონერებიც ამცირებს ტენიანობას. ასეთ პერიოდებში ელექტრონიკის სტატიკით დაზიანების რისკი შესამჩნევად მაღალია. ჰაერის დამატენიანებელი სასარგებლოა არა მხოლოდ ჯანმრთელობისთვის, არამედ ტექნიკისთვისაც.
სტატიკა ყოველდღიურ გამოყენებაში
ჩვეულებრივი მუშაობისას კომპიუტერი კორპუსითა და დამიწებით არის დაცული. მაგრამ თუ კორპუსზე შეხებისას ხშირად გრძნობთ განმუხტვებს, ეს შეიძლება ბინაში დამიწების პრობლემებზე ან კვების ბლოკის გაუმართაობაზე მიუთითებდეს. ასევე მოწყობილობების მიერთებისას USB პორტებით ხშირმა განმუხტვებმა შეიძლება დროთა განმავლობაში პორტები მწყობრიდან გამოიყვანოს. ეს ელექტროგაყვანილობისა და როზეტების შემოწმების საბაბია.
მაგალითი პრაქტიკიდან
სტუდენტმა ლეპტოპში მეხსიერების მეორე მოდული დამოუკიდებლად დაამატა, საწოლზე შალის სვიტერში მუშაობდა. ლეპტოპი ჩაირთო და თავიდან ყველაფერი კარგად იყო, მაგრამ ერთ კვირაში შემთხვევითი ლურჯი ეკრანები და არქივებში „დაზიანებული“ ფაილები დაიწყო. ტესტებმა ახალ მოდულში შეცდომები აჩვენა — როგორც ჩანს, ის ინსტალაციისას განმუხტვით დაზიანდა. ხელოსანმა მოდული შეცვალა, სისტემა შეამოწმა და დაზიანებული ფაილები სარეზერვო ასლიდან აღადგინა. საბედნიეროდ, ასლი არსებობდა.
ცალკე თემაა გარანტია. მეხსიერების, პროცესორებისა და ვიდეობარათების მწარმოებლები ხშირად უარს ამბობენ საგარანტიო შეცვლაზე, თუ ელექტრული დაზიანების კვალს პოულობენ, და იმის დამტკიცება, რომ დეტალი თავისით გამოვიდა მწყობრიდან, რთულია.
ინსტალაცია პროფესიონალებს მიანდეთ
თბილისში მთელი დღე-ღამე მოვდივართ ყველაფრით, რაც ნაწილებთან უსაფრთხო მუშაობისთვის არის საჭირო. დაწვრილებით — გვერდებზე ნაწილების განახლება, კომპიუტერის აწყობა და კომპიუტერების გაწმენდა.
კომენტარები 0
კომენტარები ჯერ არ არის. დასვით კითხვა — ხელოსანი გიპასუხებთ.