დროსელების წრიპინი კომპიუტერში: რა ხმაა ეს და საშიშია თუ არა

უშვებთ თამაშს, ხსნით მენიუს წამში კადრების უზარმაზარი რაოდენობით ან უბრალოდ ბრაუზერში გვერდს ფურცლავთ — და კორპუსიდან წვრილ წრიპინს, ზუზუნს ან ჭრიჭინს გესმით, ძველი ტელევიზორის ხმის მსგავსს. ხმა დატვირთვასთან ერთად იცვლება და ქრება, როცა კომპიუტერი უქმადაა. ვენტილატორები აქ არაფერ შუაშია: ასე ელექტრონული კომპონენტები ჟღერს. ინგლისურენოვან წყაროებში ამ მოვლენას coil whine ჰქვია — „კოჭების წრიპინი“, ჩვენთან კი უფრო ხშირად ამბობენ „დროსელები წრიპინებენ“.

რა არის დროსელები და რატომ წრიპინებენ

დროსელი გულარზე დახვეული სპილენძის სადენის კოჭაა. ასეთი კოჭები ბევრია ვიდეობარათზე, დედაპლატაზე პროცესორთან და კვების ბლოკის შიგნით. ისინი ძაბვის გარდაქმნაში მონაწილეობენ: მათში გადის დენი, რომელიც წამში ასობით ათასჯერ ძალიან სწრაფად იცვლება. ცვლადი მაგნიტური ველის მოქმედებით სადენის ხვიები და თავად გულარი ოდნავ ვიბრირებს. ჩვეულებრივ ეს ვიბრაცია ისეთ სიხშირეებზე ხდება, რომლებსაც ადამიანი ვერ ესმის. მაგრამ მუშაობის გარკვეულ რეჟიმებში — განსაკუთრებით როცა დატვირთვა ეკრანზე კადრების ტაქტში იცვლება — რხევების სიხშირე სასმენ დიაპაზონში ხვდება და კოჭა „სიმღერას“ იწყებს.

აქედან დამახასიათებელი თავისებურება: წრიპინი იმაზეა დამოკიდებული, რა ხდება ეკრანზე. თამაშის მენიუში, სადაც ვიდეობარათი წამში რამდენიმე ასეულ კადრს იძლევა, ხმა შეიძლება განსაკუთრებით ხმამაღალი იყოს, მძიმე სცენაში 60 კადრით კი — ჩაწყნარდეს.

სად ჩნდება წრიპინი ჩვეულებრივ

• ვიდეობარათი — ყველაზე ხშირი წყარო, განსაკუთრებით მძლავრი მოდელები მაღალი დატვირთვისას;
• კვების ბლოკი — წრიპინი უმოქმედობისას ან გარკვეული დატვირთვისას, ზოგჯერ გამორთულ მდგომარეობაშიც;
• დედაპლატა — პროცესორის კვების წრედები, განსაკუთრებით ენერგოდაზოგვის რეჟიმების ცვლისას;
• ლეპტოპები — წყნარი წრიპინი დამტენიდან მუშაობისას ან ენერგიის ეკონომიის რეჟიმებში;
• მონიტორები და კვების გარე ადაპტერები — წვრილი ხმა გარკვეულ სიკაშკაშეზე.

საშიშია თუ არა დროსელების წრიპინი

უმეტეს შემთხვევაში დროსელების წრიპინი მოწყობილობის კონკრეტული ეგზემპლარის თავისებურებაა და არა გაფუჭება. ერთი პარტიიდან ორი ერთნაირი ვიდეობარათი შეიძლება სულ სხვადასხვანაირად ჟღერდეს. მწარმოებლები ამ ხმას დასაშვებად თვლიან და თავისთავად ის კომპონენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობას არ ამცირებს. თუმცა არის სიტუაციები, როცა წრიპინი პრობლემის სიგნალად უნდა აღიქვათ:

• ხმა მოულოდნელად გაჩნდა მოწყობილობაზე, რომელიც ადრე წყნარად მუშაობდა;
• წრიპინს თან ახლავს წკაპუნი, ტკაცანი, სუნი ან გაცხელება;
• კომპიუტერმა ამავდროულად დატვირთვისას გადატვირთვა ან გათიშვა დაიწყო;
• წრიპინი კვების ბლოკიდან მოდის და დროთა განმავლობაში ძლიერდება;
• ხმა გამორთული კომპიუტერის დროსაც ისმის, სანამ შტეფსელი როზეტშია.

ამ შემთხვევებში წრიპინი შეიძლება მიუთითებდეს კონდენსატორების დეგრადაციაზე, კვების ბლოკის გადატვირთვაზე ან ქსელში ძაბვის ხარისხის პრობლემებზე.

რაზეა დამოკიდებული ხმამაღლობა

კადრების სიხშირე. რაც მეტ კადრს იძლევა ვიდეობარათი წამში, მით უფრო ხშირად იცვლება დატვირთვა და მით მეტია წრიპინის ალბათობა. FPS-ის მონიტორის სიხშირემდე შეზღუდვა ხმას ხშირად შესამჩნევად ამცირებს.

კვების ბლოკი. ბლოკის ხარისხი და მახასიათებლები გავლენას ახდენს იმაზე, როგორ იქცევა ვიდეობარათის კვების წრედები. ზოგჯერ კვების ბლოკის უფრო ხარისხიანით შეცვლა ვიდეობარათის წრიპინს ამცირებს.

კორპუსი. ღია და ბადისებრი კორპუსები ხმას ატარებს, დახურული ხმის იზოლაციით კი — ახშობს.

ინდივიდუალური თავისებურებები. კოჭების წარმოებისას ტექნოლოგიური გაბნევა მთავარი მიზეზია იმისა, რომ ერთი ბარათი წრიპინებს, მეზობელი კი არა.

რისი გაკეთება შეიძლება

დროსელების წრიპინის სრულად „განკურნება“ ყოველთვის არ ხერხდება, მაგრამ მისი შეუმჩნეველ დონემდე შემცირება ჩვეულებრივ რეალურია. ხელოსანი აფასებს სიტუაციას და გთავაზობთ ვარიანტებს:

1. წყაროს დადგენა — ვიდეობარათი, კვების ბლოკი თუ დაფა; ამისთვის დატვირთვის ტესტები და მოსმენა გამოიყენება.
2. კვების ბლოკის შემოწმება სტაბილურობაზე და საჭიროებისას მისი შეცვლა ხარისხიანით სიმძლავრის მარაგით.
3. კადრების შეზღუდვის მორგება და მონიტორთან სინქრონიზაცია ვიდეობარათის დრაივერში — ეს ყველაზე ხმამაღალ რეჟიმებს აშორებს.
4. ენერგომოხმარების ოპტიმიზაცია — მაგალითად, ვიდეობარათის მსუბუქი ანდერვოლტინგი კვების წრედებზე დატვირთვას ამცირებს.
5. ელექტროქსელის შემოწმება და მიერთება ხარისხიანი ფილტრით ან UPS-ით.
6. საგარანტიო შეცვლის განხილვა, თუ მოწყობილობა ახალია და წრიპინი ძალიან ხმამაღალია.

გარანტია და წრიპინი

ბევრი გამყიდველი ვიდეობარათებს დროსელების წრიპინის გამო გარანტიით არ იღებს, ამას ნორმად თვლის. მაგრამ თუ ხმა ძალიან ხმამაღალია, მუშაობას უშლის ხელს ან შეფერხებები ახლავს, მიმართვის საფუძველი გაქვთ. ხელოსანს შეუძლია ტესტების შედეგებით პრობლემის აღწერის შედგენა — ეს მაღაზიასთან საუბარში გეხმარებათ.

ხოლო თუ წრიპინი წყნარია და მხოლოდ თამაშების მენიუში ვლინდება, ყველაზე ხშირად უფრო გონივრულია უბრალოდ კადრების სიხშირის შეზღუდვა და საგარანტიო პროცედურებზე დროის არ დახარჯვა: ასეთი ხმა მოწყობილობის მუშაობასა და ხანგამძლეობაზე არ მოქმედებს.

კონსულტაცია გჭირდებათ?

თუ კომპიუტერმა წრიპინი დაიწყო და დარწმუნებული არ ხართ, ნორმაა ეს თუ გაუმართაობის ნიშანი, გამოიძახეთ ხელოსანი. თბილისის ნებისმიერ უბანში მოვალთ, დავადგენთ ხმის წყაროს, შევამოწმებთ კვებას და გადაწყვეტას შემოგთავაზებთ. დაწვრილებით — გვერდებზე „კომპიუტერი ხმაურობს“ და ნაწილების შეცვლა.