დრო და BIOS-ის პარამეტრები ირევა: რა შუაშია CMOS-ის ბატარეა

რთავთ კომპიუტერს, საათზე კი ისევ 2016 წლის 1 იანვარია. ბრაუზერი საიტებს არ ხსნის და წერს, რომ კავშირი დაუცველია, გაშვებისას ჩნდება წარწერა „CMOS checksum error — Press F1 to continue“, BIOS-ის პარამეტრები კი, რომლებიც ოდესღაც ხელოსანმა გააკეთა, ქარხნულს დაუბრუნდა. ყველა ეს უცნაურობა, როგორც წესი, დედაპლატაზე ერთ პატარა დეტალთანაა დაკავშირებული — CMOS-ის ბატარეასთან. წვრილმანად ჟღერს, მაგრამ შედეგები სავსებით შესამჩნევი შეიძლება იყოს.

რა არის CMOS და რატომ სჭირდება მას ბატარეა

დედაპლატაზე არის მეხსიერების პატარა არე, სადაც BIOS/UEFI-ის პარამეტრები ინახება: ჩატვირთვის რიგი, დისკების მუშაობის რეჟიმი, მეხსიერებისა და პროცესორის პარამეტრები, BIOS-ის პაროლი, ასევე რეალური დროის საათი. ისტორიულად ამ მეხსიერებას CMOS ეწოდება. რომ საათი იაროს და პარამეტრები არ დაიკარგოს, როცა კომპიუტერი სრულად არის გამორთული ქსელიდან, დაფა მრგვალი ლითიუმის ბატარეით იკვებება, ყველაზე ხშირად CR2032 ფორმატის.

სანამ კომპიუტერი როზეტშია მიერთებული, დაფა კვების ბლოკიდან მორიგე კვებას იღებს და ბატარეა თითქმის არ იხარჯება. მაგრამ საკმარისია ის ქსელიდან გამოაერთოთ — ამოიღოთ შტეფსელი, გამორთოთ ქსელის ფილტრი, გადაიტანოთ შუქის მრავალსაათიანი გათიშვა — და მთელ სამუშაოს ბატარეა იღებს. ჩვეულებრივ ის 3–7 წელს ყოფნის, რის შემდეგაც ძაბვა ეცემა და დაფა „დავიწყებას“ იწყებს.

დამჯდარი ბატარეის ნიშნები

• ქსელიდან გამოერთების შემდეგ თარიღი და დრო ნულდება;
• ჩართვისას ჩნდება შეტყობინება პარამეტრების განულებაზე და F1-ის დაჭერის ან BIOS-ში შესვლის თხოვნა;
• ბრაუზერი სერტიფიკატების შეცდომაზე გატყობინებთ, არ იხსნება საბანკო საიტები და ფოსტა — არასწორი თარიღის გამო;
• მუშაობას წყვეტს დროზე მიბმული პროგრამები, ლიცენზიები, ღრუბლოვანი სინქრონიზაციები;
• კომპიუტერმა სხვა დისკიდან ჩატვირთვა დაიწყო ან Windows-ს ვერ პოულობს;
• ნულდება ადრე გაკეთებული პარამეტრები: მეხსიერების პროფილი, დისკების რეჟიმი, ვირტუალიზაცია.

რატომ არ არის ეს უბრალოდ უხერხულობა

ერთი შეხედვით არასწორი საათი უმნიშვნელო უსიამოვნებაა. მაგრამ პრაქტიკაში შედეგები უფრო ფართოა. ინტერნეტში დაცული კავშირები სერტიფიკატების მოქმედების ვადას ამოწმებს და წარსულში თარიღისას ბრაუზერი საიტებს დაუცველად თვლის: არ იხსნება ონლაინ ბანკინგი, ფოსტა, სამუშაო სერვისები. ბუღალტერიისა და სალაროს პროგრამებმა შეიძლება დოკუმენტები არასწორი თარიღებით ჩაწერონ. სარეზერვო კოპირება და ფაილების სინქრონიზაცია ვერსიებში ირევა.

უფრო სერიოზული სხვა რამაა. თუ BIOS-ის პარამეტრები ნულდება, შეიძლება დისკების კონტროლერის მუშაობის რეჟიმი შეიცვალოს — და ერთ რეჟიმში დაყენებული Windows მეორეში არ ჩაიტვირთება, ლურჯ ეკრანს INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE აჩვენებს. RAID მასივებიან კომპიუტერებზე პარამეტრების განულებამ შეიძლება მასივი დროებით „დაშალოს“. ხოლო სისტემებზე, სადაც დისკის დაშიფვრა და დაცული ჩატვირთვა გამოიყენება, კონფიგურაციის მოულოდნელი ცვლილებები ზოგჯერ BitLocker-ის აღდგენის გასაღების შეყვანას მოითხოვს — რომელიც მომხმარებელს ხშირად ხელთ არ აქვს.

როდის არ არის საქმე ბატარეაში

მსგავსი სიმპტომები სხვა მიზეზებითაც ჩნდება და ეს მნიშვნელოვანია, რომ ბატარეა ტყუილად არ შეცვალოთ:

• დრო მომუშავე კომპიუტერზე ირევა — უფრო Windows-ში დროის სინქრონიზაციის პრობლემაა ან არასწორი საათობრივი სარტყელია არჩეული;
• პარამეტრები ჩართული შტეფსელისას ნულდება — შესაძლოა დაფის კვების წრედების ან კვების ბლოკის გაუმართაობა;
• განულება ძაბვის ნახტომის შემდეგ — ნიშანი, რომ დაფა დაზიანდა;
• საკონტროლო ჯამის შეცდომა BIOS-ის განახლების შემდეგ — პროგრამის დაზიანება და არა ბატარეის;
• ლეპტოპში CMOS-ის ბატარეა ხშირად მირჩილულია ან სხვა კომპონენტების ქვეშაა დამალული და მისი შეცვლა დაშლას მოითხოვს.

როგორ წყვეტს პრობლემას ხელოსანი

1. ამოწმებს ბატარეის ძაბვას და მისი მიერთების წრედის გამართულობას.
2. ინახავს BIOS-ის მიმდინარე პარამეტრებს — დისკების რეჟიმს, ჩატვირთვის რიგს, მეხსიერების პარამეტრებს, — რომ შეცვლის შემდეგ ყველაფერი ისე დააბრუნოს, როგორც იყო.
3. ცვლის ბატარეას ხარისხიანით; ლეპტოპში — ფრთხილი დაშლით.
4. აღადგენს პარამეტრებს და ამოწმებს, რომ Windows ძველ რეჟიმში იტვირთება, დაშიფვრა და დაცული ჩატვირთვა კი გასაღებებს არ მოითხოვს.
5. აწყობს დროის სინქრონიზაციას Windows-ში და ამოწმებს თბილისის საათობრივ სარტყელს.
6. გამორიცხავს სხვა მიზეზებს, თუ პრობლემა არ გაქრა: ამოწმებს დაფასა და კვების ბლოკს.

როგორ გავუხანგრძლივოთ ბატარეას სიცოცხლე

CMOS-ის ბატარეა სახარჯი მასალაა და ადრე თუ გვიან მისი შეცვლა მოგიწევთ. მაგრამ ხშირი სრული გამორთვა მის ვადას ამცირებს: თუ კომპიუტერი ყოველთვის ქსელის ფილტრთან ერთად ითიშება, ბატარეა მუდმივად მუშაობს. ვინც ამას ეკონომიისთვის ან ნახტომებისგან დაცვისთვის აკეთებს, გონივრულია UPS-ის ან დაცვიანი ფილტრის გამოყენება მორიგე კვების გათიშვის გარეშე. კომპიუტერები, რომლებიც დიდხანს დგას საწყობში ან საგარეუბნო სახლში ელექტროობის გარეშე, ბატარეას ასევე უფრო სწრაფად „სვამს“.

დახმარება გჭირდებათ?

CMOS-ის ბატარეის შეცვლა სწრაფი პროცედურაა, მაგრამ მის შემდეგ არასწორი პარამეტრების შედეგები შეიძლება უსიამოვნო იყოს, განსაკუთრებით სამუშაო და საოფისე კომპიუტერებზე. ჩვენი სერვისის ხელოსანი თბილისის ნებისმიერ უბანში მოვა, შეცვლის ბატარეას, აღადგენს პარამეტრებს და შეამოწმებს სისტემას. დაწვრილებით — გვერდებზე კომპიუტერული დახმარება 24/7 და კომპიუტერის მორგება.