BIOS, თანამედროვე კომპიუტერებში კი UEFI, დედაპლატის პროშივკაა, რომელიც ჩართვისას პირველი ეშვება. ის აპარატურას ამოწმებს, პროცესორსა და მეხსიერებას მართავს და მართვას ოპერაციულ სისტემას გადასცემს. მწარმოებლები პერიოდულად უშვებენ პროშივკის განახლებებს და ბევრ მომხმარებელს უჩნდება კითხვა: საჭიროა თუ არა მათი დაყენება? მოკლე პასუხი: მხოლოდ მაშინ, როცა კონკრეტული მიზეზია. BIOS-ის განახლება იმ რამდენიმე ოპერაციიდან ერთ-ერთია, რომლის წარუმატებლობის შემდეგაც კომპიუტერმა შეიძლება ჩართვა საერთოდ შეწყვიტოს.
რა შეიძლება მოგცეთ განახლებამ
- ახალი პროცესორების მხარდაჭერა — ხშირი მიზეზი: დაფა ფიზიკურად ერგება, მაგრამ ახალი პროშივკის გარეშე ახალ პროცესორთან არ ჩაირთვება.
- სტაბილურობის შეცდომების გამოსწორება — გაჭედვები, ძილის პრობლემები, შეცდომები გარკვეულ მეხსიერებასთან მუშაობისას.
- მეხსიერებასთან თავსებადობა — მაღალსიხშირიან მოდულებთან და დიდ მოცულობებთან მუშაობის გაუმჯობესება.
- დაუცველობების დახურვა — პროცესორის მიკროკოდის გამოსწორებები და პროშივკის დაცვა შეტევებისგან.
- გამოსწორებები ლეპტოპებისთვის — ვენტილატორების, ბატარეის დატენვის, კვების რეჟიმების მართვა.
- პროცესორის დაცვა — ბოლო წლებში მწარმოებლებმა გამოუშვეს განახლებები, რომლებიც ზოგიერთ პროცესორზე საშიშად გაზრდილ ძაბვებს ასწორებს.
როდის არ ღირს განახლება
თუ კომპიუტერი სტაბილურად მუშაობს, ახალ პროცესორს არ აყენებთ, განახლების აღწერაში კი არ არის გამოსწორებები, რომლებიც სწორედ თქვენს პრობლემებს ან უსაფრთხოებას ეხება, — განახლებამ შეიძლება რისკის გარდა არაფერი მოგცეთ. ზოგჯერ ახალი ვერსიები შეცდომებსაც კი ამატებს ან შესაძლებლობებს აშორებს, მაგალითად აჩქარების პარამეტრებს. პრინციპი „მუშაობს — ნუ შეეხები“ აქ სავსებით მართებულია, მაგრამ უსაფრთხოების კრიტიკული განახლებების დათქმით.
რით არის საშიში წარუმატებელი განახლება
პროშივკისას დაფაზე მიკროსქემის შიგთავსი თავიდან იწერება. თუ პროცესი შეწყდება — შუქი გაითიშება, ლეპტოპის ბატარეა დაჯდება, სისტემა გაიჭედება, არასწორი ფაილი აირჩევა — პროშივკა დაზიანებული აღმოჩნდება და დაფა კომპიუტერის გაშვებას ვეღარ შეძლებს. გარეგნულად ეს ასე გამოიყურება: ვენტილატორები ტრიალებს, გამოსახულება კი არ არის და არაფერი ხდება.
| რისკი | როგორ წარმოიშობა |
|---|---|
| კვების გათიშვა პროშივკისას | ელექტროენერგიის ნახტომი ან გაქრობა, ბატარეის განმუხტვა |
| პროშივკის არასწორი ფაილი | დაფის მსგავსი მოდელი, სხვა რევიზია, სხვა რეგიონის ფაილი |
| სავალდებულო შუალედური ვერსიების გამოტოვება | ზოგიერთი დაფა ეტაპობრივ განახლებას მოითხოვს |
| პროშივკა არასტაბილური სისტემიდან | ვირუსები, აჩქარება, შეფერხებული მეხსიერება |
| პარამეტრების გადაყენება | განახლების შემდეგ პარამეტრები ქარხნულზე ბრუნდება — დისკების რეჟიმი, ჩატვირთვა, მეხსიერების პროფილები |
| დაშიფვრის პრობლემები | BitLocker-მა შეიძლება განახლების შემდეგ აღდგენის გასაღები მოითხოვოს |
BitLocker დაშიფვრით ჩართულ კომპიუტერზე პროშივკის განახლებამდე აუცილებლად დარწმუნდით, რომ აღდგენის გასაღები გაქვთ. მის გარეშე განახლების შემდეგ შეიძლება დისკზე ყველა მონაცემზე წვდომა დაკარგოთ.
თბილისის თავისებურება: ელექტროენერგიის გათიშვები
ხანმოკლე გათიშვები და ძაბვის ვარდნები მაგიდის კომპიუტერის პროშივკის განახლებისას მთავარი რისკია. პროფესიული მიდგომა — განახლების შესრულება მხოლოდ უწყვეტი კვების წყაროთი მიერთებისას, ლეპტოპის კი — სრულად დამუხტული ბატარეითა და მიერთებული დამტენით.
რა გავაკეთოთ, თუ პროშივკა დაზიანდა
ბევრ თანამედროვე დაფას დაცვა აქვს: პროშივკის სარეზერვო ასლი (Dual BIOS) ან ფლეშკიდან აღდგენის ფუნქცია სპეციალური ღილაკით პროცესორის გარეშეც კი. თუ ასეთი დაცვა არ არის, აღდგენა შესაძლებელია პროგრამატორით — მიკროსქემას პირდაპირ აპროშივებენ. ეს აღჭურვილობის მქონე სპეციალისტის სამუშაოა და უმეტეს შემთხვევაში დაფის გაცოცხლება ხერხდება. დამოუკიდებელი მცდელობები „ინტერნეტის ვიდეოთი გადაპროშივებისა“ ხშირად საბოლოო დაზიანებით მთავრდება.
ლეპტოპები და ფირმული უტილიტები
ლეპტოპების მწარმოებლები პროშივკის განახლებებს ხშირად თავიანთი უტილიტებით ან Windows-ის განახლების ცენტრითაც კი ავრცელებენ. ეს მოსახერხებელია, მაგრამ ზოგჯერ განახლება შეუფერებელ მომენტში ან თითქმის დამჯდარ ბატარეაზე იწყება. ხდება, რომ განახლების შემდეგ ვენტილატორების ან დატენვის ქცევა იცვლება. თუ ლეპტოპი ავტომატური განახლების შემდეგ უცნაურად იქცევა, ღირს შემოწმება.
როგორ აახლებს ხელოსანი პროშივკას უსაფრთხოდ
- ადგენს დაფის ზუსტ მოდელსა და რევიზიას და პროშივკის მიმდინარე ვერსიას.
- სწავლობს ცვლილებების სიას და წყვეტს, საჭიროა თუ არა განახლება თქვენს შემთხვევაში.
- ინახავს მიმდინარე პარამეტრებს, ამოწმებს BitLocker-ის აღდგენის გასაღების არსებობას.
- კომპიუტერს UPS-ით აერთებს, ლეპტოპს კი — დამტენს სრული ბატარეით.
- იყენებს ოფიციალურ ფაილს და მწარმოებლის მიერ რეკომენდებულ ხერხს, საჭიროებისას — ეტაპობრივად.
- განახლების შემდეგ აღადგენს საჭირო პარამეტრებს და ამოწმებს სტაბილურობას.
- თუ პროშივკა უკვე დაზიანებულია — აღადგენს მას დაფის სარეზერვო საშუალებებით ან პროგრამატორით.
მაგალითი პრაქტიკიდან
კლიენტმა ახალი პროცესორი იყიდა ძველი სათამაშო კომპიუტერის დასაჩქარებლად, მაგრამ დაყენების შემდეგ სისტემა არ ირთვებოდა. დაფა ამ პროცესორს უჭერდა მხარს, მაგრამ მხოლოდ პროშივკის იმ ვერსიიდან, რომელიც დაფის წარმოებიდან ორი წლის შემდეგ გამოვიდა. ხელოსანმა დროებით ძველი პროცესორი დააყენა, UPS-ით სამ ეტაპად განაახლა პროშივკა, შემდეგ ახალი პროცესორი ჩადო და მეხსიერება მოარგო. კომპიუტერმა შესამჩნევად სწრაფად დაიწყო მუშაობა, კლიენტს კი დაფის შეცვლა არ დასჭირდა.
პროშივკა სპეციალისტს მიანდეთ
თბილისში მთელი დღე-ღამე მოვდივართ, ვაახლებთ და ვაღდგენთ დედაპლატებისა და ლეპტოპების პროშივკებს. დაწვრილებით — გვერდებზე პროცესორის შეცვლა, ნაწილების განახლება და „კომპიუტერი არ ირთვება“.
კომენტარები 0
კომენტარები ჯერ არ არის. დასვით კითხვა — ხელოსანი გიპასუხებთ.