S.M.A.R.T.: როგორ გვატყობინებს დისკი თავად თავის ჯანმრთელობაზე, რომელი მაჩვენებლები მეტყველებს ნამდვილად მოსალოდნელ გაფუჭებაზე, რატომ არ იძლევა „კარგი“ მდგომარეობა საიმედოობის გარანტიას და როდის არის დრო მონაცემების სასწრაფოდ კოპირებისთვის

ბოლო ოცი წლის განმავლობაში გამოშვებული თითქმის ყველა მყარი დისკი და SSD საკუთარი ჯანმრთელობის შიდა ჟურნალს აწარმოებს. ამ ტექნოლოგიას S.M.A.R.T. ჰქვია — თვითკონტროლის, ანალიზისა და ანგარიშგების სისტემა. დისკი ითვლის წაკითხვის შეცდომებს, გადატანილ დაზიანებულ უბნებს, მუშაობის საათებს, ტემპერატურას, ჩართვების რაოდენობას, SSD კი — მეხსიერების უჯრედების ცვეთის ხარისხსაც. ზოგჯერ ჩატვირთვისას კომპიუტერი გაფრთხილებას აჩვენებს „S.M.A.R.T. status bad, backup and replace“, მაგრამ უფრო ხშირად პრობლემები მხოლოდ მათთვის ჩანს, ვინც ამ მაჩვენებლებს სპეციალურად უყურებს. გავარკვიოთ, რას ნიშნავს ისინი და როგორ გამოვიყენოთ, რომ მონაცემები არ დავკარგოთ.

მყარი დისკის მთავარი მაჩვენებლები

• გადანიშნული სექტორები (Reallocated Sectors). როცა დისკი ზედაპირის დაზიანებულ უბანს პოულობს, მონაცემებს სარეზერვო ზონაში გადაიტანს. ერთეული გადანიშვნები გამართულ დისკებსაც აქვს, მაგრამ თუ რიცხვი კვირიდან კვირამდე იზრდება, ზედაპირი დეგრადირდება.
• არასტაბილური სექტორები (Current Pending Sectors). უბნები, რომელთა წაკითხვაც დისკმა ვერ შეძლო და მათი გადანიშვნის შესაძლებლობას ელოდება. ეს ერთ-ერთი ყველაზე შემაშფოთებელი ნიშანია: ამ ადგილებში მონაცემები შეიძლება უკვე მიუწვდომელი იყოს.
• გამოუსწორებელი შეცდომები (Offline Uncorrectable, Reported Uncorrectable). შეცდომები, რომელთა გასწორებაც დისკმა ჩაშენებული კორექციითაც ვერ შეძლო.
• ინტერფეისის შეცდომები (UDMA CRC Errors). ჩვეულებრივ მეტყველებს არა დისკის ზედაპირზე, არამედ ცუდ კაბელსა ან შესაერთებელზე. მაგრამ მათი აღმოფხვრაც ღირს, რადგან ისინი ჩაწერისას გაჭედვებსა და მონაცემების დაზიანებას იწვევს.
• დატრიალების დრო და განმეორებითი მცდელობები. ამ მნიშვნელობების ზრდა შეიძლება მექანიკის ან კვების პრობლემებზე მიუთითებდეს.

SSD-ის მთავარი მაჩვენებლები

• ცვეთა ან დარჩენილი რესურსი. ფლეშ-მეხსიერების უჯრედები გადაწერების შეზღუდულ რაოდენობას უძლებს. SSD აჩვენებს გამოყენებული რესურსის პროცენტს ან ჩაწერილი მონაცემების მოცულობას საგარანტიოსთან შედარებით.
• სარეზერვო ბლოკები. ნაცვეთების შესაცვლელად სათადარიგო ბლოკების რაოდენობა. როცა რეზერვი მთავრდება, SSD შეიძლება მხოლოდ წაკითხვის რეჟიმზე გადავიდეს ან მწყობრიდან გამოვიდეს.
• მატარებლისა და მონაცემების მთლიანობის შეცდომები. მათი გამოჩენა SSD-ზე სერიოზული სიგნალია.
• ტემპერატურა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ლეპტოპებში სწრაფი NVMe მატარებლებისთვის, რომლებიც გადახურებისას სიჩქარეს ამცირებს.

რა შეუძლია S.M.A.R.T.-ს და რა არა

S.M.A.R.T. კარგად აფრთხილებს თანდათანობით დეგრადაციაზე: ცუდი სექტორების მზარდ რაოდენობაზე, SSD-ის ცვეთაზე, კაბელის პრობლემებზე. მაგრამ ბევრი მტყუნება მოულოდნელად და ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე ხდება: ძაბვის ნახტომით ელექტრონიკის მწყობრიდან გამოსვლა, დარტყმისას თავაკების დაზიანება, SSD-ის კონტროლერის მტყუნება. მსხვილი მონაცემთა ცენტრების კვლევები აჩვენებს, რომ დისკების მნიშვნელოვანი ნაწილი ისე კვდება, რომ მანამდე შემაშფოთებელ მნიშვნელობებს არ აჩვენებს. ამიტომ S.M.A.R.T.-ით „კარგი“ მდგომარეობა სარეზერვო კოპირებაზე უარის თქმის საბაბი არ არის, „ცუდი“ კი — დაუყოვნებლივ ასლის გაკეთების საბაბია.

რატომ არ ღირს მხოლოდ საერთო შეფასების ნდობა

ჩაშენებული საერთო შეფასება „OK“ ან „კარგი“ მხოლოდ მაშინ იცვლება, როცა პარამეტრი მწარმოებლის მიერ დადგენილ ზღვარს გადაკვეთს. ეს ზღვრები ხშირად ძალიან ლიბერალურია: ასობით არასტაბილური სექტორის მქონე დისკი შეიძლება კვლავ „გამართულად“ ითვლებოდეს. უფრო მნიშვნელოვანია კონკრეტულ მაჩვენებლებსა და მათ დინამიკას ვუყუროთ და არა საბოლოო სტატუსს.

მონიტორინგი

სახლის კომპიუტერებისთვის საკმარისია დისკების მდგომარეობის დროდადრო სპეციალური პროგრამით შემოწმება. ოფისებში, სერვერებსა და ქსელურ საცავებზე ღირს ავტომატური მონიტორინგის მორგება პასუხისმგებელი ადამიანისთვის შეტყობინებებით: ბევრი NAS ამას თავად აკეთებს, თუ ფოსტას მიუთითებთ. მაშინ პრობლემური სექტორის გამოჩენის შესახებ იმავე დღეს გაიგებთ და არა მას შემდეგ, რაც სერვერი ჩატვირთვას შეწყვეტს.

როდის არის დრო მოქმედებისთვის

• გამოჩნდა არასტაბილური ან გამოუსწორებელი სექტორები — სასწრაფოდ დააკოპირეთ მნიშვნელოვანი მონაცემები და დაგეგმეთ შეცვლა.
• გადანიშნული სექტორების რაოდენობა იზრდება — დისკი უახლოეს დროში შეცვალეთ.
• SSD-ის რესურსი მთავრდება — მოამზადეთ შემცვლელი.
• კომპიუტერი ჩატვირთვისას S.M.A.R.T.-ის გაფრთხილებას აჩვენებს — დაუყოვნებლივ გააკეთეთ ასლი, გადადების გარეშე.
• დისკი ნელი გახდა, იჭედება, ახალ ხმებს გამოსცემს — შეამოწმეთ მდგომარეობა, მაშინაც კი, თუ S.M.A.R.T. დუმს.

რას აკეთებს ოსტატი

1. კითხულობს და შიფრავს კომპიუტერის, სერვერის ან NAS-ის ყველა დისკის S.M.A.R.T. მაჩვენებლებს.
2. ეჭვის შემთხვევაში ატარებს ზედაპირისა და სიჩქარის დამატებით ტესტირებას.
3. შემაშფოთებელი ნიშნებისას მონაცემებს ფრთხილად აკოპირებს, დისკის ზედმეტი შემოწმებებით დატვირთვის გარეშე.
4. ცვლის დისკს და გადაიტანს სისტემასა და მონაცემებს.
5. აწყობს მონიტორინგსა და შეტყობინებებს, განსაკუთრებით საოფისე სერვერებისა და NAS-ისთვის.

მაგალითი პრაქტიკიდან

ვაშლიჯვრელმა ბუღალტერმა მოგვმართა, რადგან კომპიუტერი ფაილების გახსნისას „ფიქრს“ იწყებდა. Windows-ის ჩაშენებული შემოწმება აჩვენებდა, რომ დისკი რიგზე იყო. ოსტატმა S.M.A.R.T.-ის მაჩვენებლები შეამოწმა: მყარ დისკს 200-ზე მეტი არასტაბილური სექტორი ჰქონდა და მათი რაოდენობა ყოველი გაშვებისას იზრდებოდა. მაშინვე ავიღეთ დისკის ასლი აღჭურვილობაზე, რომელიც პრობლემურ უბნებს ფრთხილად ამუშავებს, და ყველა მონაცემი შევინახეთ, აღრიცხვის ბაზის ჩათვლით. შემდეგ SSD დავაყენეთ, სისტემა გადავიტანეთ და ყოველკვირეული სარეზერვო ასლი მოვაწყვეთ. რამდენიმე დღის შემდეგ ძველმა დისკმა ტესტისას ამოცნობა საბოლოოდ შეწყვიტა.

გამოიძახეთ ოსტატი

თუ კომპიუტერი ნელი გახდა, დისკის შესახებ გაფრთხილებას აჩვენებს ან დისკების მდგომარეობის შემოწმება გსურთ, თბილისის ნებისმიერ რაიონში მოვალთ დღე-ღამის ნებისმიერ დროს. დაწვრილებით — კომპიუტერის დიაგნოსტიკის, მყარი დისკიდან აღდგენის და SSD-დან აღდგენის გვერდებზე.