შეცვალეს საძიებო სისტემა და საწყისი გვერდი: რეკლამა ბრაუზერში, უცნაური ჩანართები და ამომხტარი ფანჯრები

ბრაუზერს ხსნით, ჩვეული Google-ის ნაცვლად კი — უცნობი საძიებო სისტემა რეკლამის გროვით. საწყისი გვერდი შეიცვალა, თუმცა არაფერი მოგირგებიათ. დროდადრო თავისით იხსნება ჩანართები კაზინოებითა და „ფასდაკლებებით“, ეკრანის კუთხეში კი ჩნდება შეტყობინებები „თქვენ iPhone მოიგეთ“ ან „თქვენი კომპიუტერი დაინფიცირებულია“. პარამეტრებს აბრუნებთ — მეორე დღეს კი ყველაფერი მეორდება. ეს ე.წ. ბრაუზერის გამტაცებლების ნამოქმედარია. გავარკვიოთ, საიდან ჩნდებიან ისინი და როგორ მოვიშოროთ სრულად.

რა არის ბრაუზერის გამტაცებელი

ეს პროგრამა ან გაფართოებაა, რომელიც თქვენი თანხმობის გარეშე ბრაუზერის პარამეტრებს ცვლის: საძიებო სისტემას, საწყის გვერდს, ახალ ჩანართს. მიზანი — რეკლამით შემოსავალი და მონაცემების შეგროვება. თქვენი ყოველი საძიებო მოთხოვნა გამტაცებლის სერვერზე გადის, რომელიც რეკლამას აჩვენებს, შედეგებს ცვლის და თქვენი მოთხოვნებისა და ვიზიტების ისტორიას იწერს.

როგორ ხვდებიან გამტაცებლები კომპიუტერზე

• უფასო პროგრამებთან ერთად. ვიდეოპლეერების, კონვერტერების, „YouTube-იდან ჩამომტვირთავების“ ინსტალატორები ხშირად შეიცავს მონიშვნებს „დამატებით დაყენება“ და „ძიების ნაგულისხმევად გახდომა“.
• გაფართოებებით. გაფართოებები — „შოპინგის დამხმარეები“, „ამინდის პროგნოზი“, „PDF კონვერტერი“ — ზოგჯერ ძიებას მაშინვე ან ინსტალაციიდან გარკვეული დროის შემდეგ ცვლიან, ასევე გაფართოების ახალ მფლობელზე გაყიდვის შემდეგ.
• საიტების შეტყობინებებით. საიტი გთხოვთ „დააჭირეთ ნებართვას, რომ დაადასტუროთ, რომ რობოტი არ ხართ“ — და ამის შემდეგ ეკრანის კუთხეში შეტყობინებების ჩვენების უფლებას იღებს, ბრაუზერის დახურვისასაც კი.
• მეკობრული პროგრამებითა და „კრეკებით“.

რატომ „ბრუნდება“ პარამეტრები

პარამეტრებში საძიებო სისტემის უბრალო შეცვლა არ შველის, თუ კომპიუტერზე რჩება კომპონენტი, რომელიც ცვლილებებს აღადგენს. ეს შეიძლება იყოს:

• პროგრამა ავტოჩატვირთვაში ან დაგეგმილი ამოცანა;
• გაფართოება, რომელიც Google-ის ან Microsoft-ის ანგარიშით თქვენს ყველა მოწყობილობაზე სინქრონიზდება;
• ბრაუზერის პოლიტიკა — პარამეტრებში ჩნდება წარწერა „იმართება თქვენი ორგანიზაციის მიერ“, თუმცა არანაირი ორგანიზაცია არ არის;
• ბრაუზერის შეცვლილი მალსახმობები, რომლებშიც პროგრამის გზის შემდეგ სარეკლამო საიტის მისამართია მიწერილი.

რით არის ეს საშიში

ბრაუზერის გამტაცებელი მხოლოდ გამაღიზიანებელი რეკლამა არ არის. ის ხედავს თქვენს საძიებო მოთხოვნებსა და მონახულებულ საიტებს, შეუძლია ბმულების შეცვლა და ბანკებისა და მაღაზიების ნამდვილი საიტების ნაცვლად ფიშინგური გვერდების მიწოდება. „მოგებებიანი“ და „ვირუსიანი“ შეტყობინებები თაღლითურ გვერდებზე მიდის, სადაც ბარათების მონაცემებს გტყუებენ ან ყალბ „მხარდაჭერაზე“ დარეკვას გთავაზობენ. ზოგიერთი გამტაცებელი კი უფრო სერიოზული მავნე პროგრამებისთვის „შესასვლელ კარად“ გამოიყენება.

გატაცების ნიშნები

• ძიება უცნობი საიტით იხსნება, შედეგები რეკლამასთან არის არეული.
• საწყისი გვერდი და ახალი ჩანართი თქვენი მონაწილეობის გარეშე შეიცვალა.
• ბრაუზერი თავისით ხსნის რეკლამიან ჩანართებს ან ფანჯრებს.
• საიტების შეტყობინებები დახურული ბრაუზერის დროსაც ჩნდება.
• პარამეტრებში — „იმართება თქვენი ორგანიზაციის მიერ“.
• უცნობი გაფართოებები, რომელთა წაშლა არ შეიძლება.

რატომ არ არის საკმარისი „ბრაუზერის პარამეტრების ჩამოყრა“

ბრაუზერის პარამეტრების ჩაშენებული ჩამოყრა გაფართოებებს შლის და საძიებო სისტემას აბრუნებს, მაგრამ არ ეხება Windows-ის პროგრამებს, დაგეგმილ ამოცანებს, პოლიტიკებსა და მალსახმობებს. ერთ-ორ დღეში გამტაცებელი აღდგება. თუ სინქრონიზაცია ჩართულია, მავნე გაფართოება შეიძლება სხვა მოწყობილობიდან დაბრუნდეს. ამიტომ გასუფთავება კომპლექსური უნდა იყოს: ბრაუზერები, სისტემა, სინქრონიზაცია.

როგორ დავიცვათ თავი მომავალში

• პროგრამები მხოლოდ ოფიციალური საიტებიდან ჩამოტვირთეთ და აირჩიეთ „შერჩევითი ინსტალაცია“, ზედმეტი მონიშვნების მოხსნით.
• მინიმალური რაოდენობის გაფართოებები დააყენეთ და მხოლოდ კარგი რეპუტაციის მქონე ოფიციალური მაღაზიებიდან.
• არასოდეს დააჭიროთ „ნებართვას“ უცნობი საიტების შეტყობინებების მოთხოვნებზე.
• არ გამოიყენოთ მეკობრული პროგრამები.
• იმუშავეთ ჩვეულებრივი ანგარიშით და არა ადმინისტრატორით.

რას აკეთებს ოსტატი

1. ინახავს ბრაუზერების პაროლებს, სანიშნეებს და მნიშვნელოვან მონაცემებს.
2. პოულობს და შლის გამტაცებელ პროგრამებს, დაგეგმილ ამოცანებსა და მავნე გაფართოებებს.
3. შლის ყალბ პოლიტიკებს „იმართება ორგანიზაციის მიერ“ და ასწორებს მალსახმობებს.
4. ასუფთავებს შეტყობინებების ნებართვებს, ამოწმებს სინქრონიზაციას ყველა მოწყობილობაზე.
5. ამოწმებს სისტემას სხვა მავნე პროგრამებზე და აწყობს ბრაუზერის დაცვას.

მაგალითი პრაქტიკიდან

დიდუბიდან ოჯახმა გვიჩივლა, რომ სახლის კომპიუტერზე Google-ის ნაცვლად „რაღაც ძიება“ იხსნებოდა, ბავშვები კი მუდმივად კაზინოს რეკლამას ხედავდნენ. მშობლებმა ბრაუზერი რამდენჯერმე ჩამოყარეს, მაგრამ ერთ დღეში ყველაფერი ბრუნდებოდა. ოსტატმა აღმოაჩინა „უფასო ვიდეოკონვერტერი“, რომელმაც გამტაცებელი დააყენა, დაგეგმილი ამოცანა, რომელიც მას ყოველდღე აღადგენდა, პოლიტიკა „იმართება ორგანიზაციის მიერ“ Chrome-სა და Edge-ში და ათამდე ნებადართული შეტყობინება საეჭვო საიტებიდან. ყველაფერი წაიშალა, პაროლები და სანიშნეები შენარჩუნდა, სინქრონიზაცია გასუფთავდა, ბავშვებისთვის კი ცალკე ანგარიშები საოჯახო ფილტრით მოეწყო.

თუ კომპიუტერს რამდენიმე ადამიანი იყენებს, განსაკუთრებით ბავშვები, ცალკე ანგარიშები შესამჩნევად შველის. ერთი უყურადღებო დაწკაპუნებით აკიდებული გამტაცებელი ამ ანგარიშის ფარგლებში რჩება და ყველას არ ეხება, საოჯახო ფილტრები კი ბევრ საიტს ბლოკავს, რომლებიც ასეთ პროგრამებს ავრცელებს.

გამოიძახეთ ოსტატი

თუ ბრაუზერში საძიებო სისტემა შეცვალეს და რეკლამა გამოჩნდა, თბილისის ნებისმიერ რაიონში მოვალთ დღე-ღამის ნებისმიერ დროს. დაწვრილებით — ვირუსების მოცილების, ანტივირუსის დაყენების და კომპიუტერის მორგების გვერდებზე.