„ამაჩქარებლები“, „ოპტიმიზატორები“ და ყალბი გაფრთხილებები: როგორ ამოვიცნოთ თაღლითობა და არ გადავუხადოთ თაღლითებს

მთელ ეკრანზე ფანჯარა წითელი გაფრთხილებებით: „აღმოჩენილია 37 საფრთხე!“, „თქვენი კომპიუტერი დაბლოკილია“, „სასწრაფოდ დარეკეთ Microsoft-ის მხარდაჭერის სამსახურში“. ან პროგრამა, რომელიც უფასო პლეერთან ერთად თავისით დაყენდა და ყოველდღე გატყობინებთ, რომ კომპიუტერი „სიმძლავრის 23%-ზე მუშაობს“ და მცირე ყოველთვიური გადასახადით „აჩქარება“ სჭირდება. ასეთი შეტყობინებების მიღმა თითქმის ყოველთვის თქვენს კომპიუტერზე ზრუნვა კი არ დგას, არამედ თქვენი ფულის ან მონაცემებზე წვდომის მიღების მცდელობა. გავარკვიოთ, როგორ მუშაობს ეს სქემები და როგორ დავიცვათ თავი.

სქემა 1. „ამაჩქარებლები“ და „ოპტიმიზატორები“

პროგრამები სახელებით, როგორიცაა „PC Speed Up“, „Driver Booster Pro“, „Advanced Cleaner“, კომპიუტერზე უფასო პროგრამების ინსტალატორების შემადგენლობაში ან რეკლამით ხვდება. გაშვების შემდეგ ისინი სისტემას „სკანირებენ“ და ასობით „პრობლემას“ პოულობენ: მოძველებული დრაივერები, რეესტრის შეცდომები, „ნაგავი“ ფაილები, „კონფიდენციალურობის საფრთხეები“. მათ გასწორებას გამოწერის ყიდვის შემდეგ გთავაზობენ. სინამდვილეში „პრობლემების“ უმეტესობა სისტემის ნორმალური ელემენტებია, „გასწორების“ სარგებელი კი ნულოვანი ან უარყოფითია.

ნიშნები

• პროგრამა თქვენი შეგნებული გადაწყვეტილების გარეშე გამოჩნდა.
• შემაშინებელი ციფრები და წითელი ინდიკატორები ყოველ გაშვებაზე.
• უფასო სკანირება, ფასიანი „მკურნალობა“.
• პროგრამა ძნელად იშლება ან წაშლის შემდეგ ბრუნდება.

სქემა 2. ყალბი ანტივირუსები და scareware

ეს პროგრამები ან ვებ-გვერდებია, რომლებიც ანტივირუსის იმიტაციას ახდენენ და „ნაპოვნ ვირუსებს“ აჩვენებენ, რომ „ლიცენზია“ მოგყიდონ. ხშირად ისინი Windows-ის სისტემურ ფანჯრებს ძალიან ჰგავს. ზოგჯერ ეს უკვე სრულფასოვანი მავნე პროგრამაა, რომელიც მუშაობას ბლოკავს, სანამ არ გადაიხდით.

სქემა 3. ყალბი „Microsoft-ის მხარდაჭერა“

ყველაზე საშიში სქემა. ბრაუზერში მოულოდნელად მთელ ეკრანზე იხსნება გვერდი სირენით, დაინფიცირების შეტყობინებით და „მხარდაჭერის სამსახურის ნომრით“. ზოგჯერ თავად რეკავენ: Microsoft-ის, ბანკის ან პროვაიდერის თანამშრომლებად წარმოგიდგებიან და გატყობინებენ, რომ თქვენი კომპიუტერიდან „ვირუსული შეტევა მიმდინარეობს“. შემდეგ დისტანციური წვდომის პროგრამის დაყენებას გთხოვენ, სისტემურ ჟურნალებში თითქოს ნაპოვნ საფრთხეებს „გაჩვენებენ“ და „მკურნალობისთვის“ გადახდას ან „ანგარიშის დასაცავად“ ონლაინ-ბანკზე წვდომას ითხოვენ.

მნიშვნელოვანია იცოდეთ: Microsoft, ბანკები და პროვაიდერები არასოდეს რეკავენ თავად თქვენს კომპიუტერზე ვირუსების შესახებ შეტყობინებებით და ბრაუზერის გაფრთხილებებში ტელეფონის ნომრებს არ აჩვენებენ.

სქემა 4. თავსმოხვეული ბრაუზერის გაფართოებები

საეჭვო წარმოშობის „ამაჩქარებელი“, „დამცველი“ და „რეკლამის დამბლოკავი“ გაფართოებები საძიებო სისტემას ცვლის, რეკლამას აჩვენებს და დათვალიერების ისტორიას აგროვებს. ამის შესახებ დაწვრილებით — სტატიაში საძიებო სისტემისა და საწყისი გვერდის შეცვლის შესახებ.

რა ვქნათ, თუ ასეთი ფანჯარა ბრაუზერში გამოჩნდა

• მითითებულ ნომერზე არ დარეკოთ და არაფერი ჩამოტვირთოთ.
• დახურეთ ჩანართი ან მთელი ბრაუზერი; თუ არ იხურება — დაასრულეთ ის ამოცანების მენეჯერით ან გადატვირთეთ კომპიუტერი.
• ბრაუზერის შემდეგი გაშვებისას დახურული ჩანართები არ აღადგინოთ.
• თუ ფანჯარა ისევ და ისევ ჩნდება, კომპიუტერზე, სავარაუდოდ, სარეკლამო პროგრამა ან გაფართოებაა — შემოწმებაა საჭირო.

რა ვქნათ, თუ უკვე გადაიხადეთ ან თაღლითი კომპიუტერში შეუშვით

1. მაშინვე გათიშეთ კომპიუტერი ინტერნეტიდან.
2. დაუკავშირდით ბანკს, დაბლოკეთ ბარათი და გაასაჩივრეთ გადახდა.
3. სხვა, სუფთა მოწყობილობიდან შეცვალეთ ფოსტის, ბანკების, სოციალური ქსელებისა და მესენჯერების პაროლები, ჩართეთ ორფაქტორიანი დაცვა.
4. სპეციალისტის შემოწმებამდე კომპიუტერი გადახდისა და ანგარიშებში შესვლისთვის არ გამოიყენოთ: თაღლითები ხშირად ტოვებენ დისტანციური წვდომის პროგრამას ან ჯაშუშურ პროგრამას.
5. დიდი ზარალის შემთხვევაში პოლიციას მიმართეთ.

როგორ დავიცვათ თავი

• პროგრამები მხოლოდ ოფიციალური საიტებიდან ჩამოტვირთეთ და ინსტალაციის ყოველი ნაბიჯი ყურადღებით წაიკითხეთ.
• არ ენდოთ ამომხტარ ფანჯრებს ტელეფონის ნომრებითა და შემაშინებელი შეტყობინებებით.
• გამოიყენეთ Windows-ის ჩაშენებული დამცველი და რეგულარული განახლებები.
• იმუშავეთ ჩვეულებრივი და არა ადმინისტრატორის ანგარიშით.
• მოუყევით ხანდაზმულ ნათესავებს ამ სქემების შესახებ — ისინი ყველაზე ხშირად ხდებიან მსხვერპლი.

რას აკეთებს ოსტატი

1. შლის „ამაჩქარებლებს“, ყალბ ანტივირუსებს, სარეკლამო პროგრამებსა და გაფართოებებს.
2. პოულობს და შლის თაღლითების მიერ დატოვებულ დისტანციური წვდომისა და ჯაშუშურ პროგრამებს.
3. ამოწმებს სისტემას მავნე კოდზე და აღადგენს ბრაუზერების პარამეტრებს.
4. გეხმარებათ პაროლების შეცვლაში, ორფაქტორიანი დაცვის ჩართვასა და მნიშვნელოვანი ანგარიშების შემოწმებაში.
5. აწყობს დაცვას და გიხსნით, როგორ ამოიცნოთ მსგავსი ხრიკები მომავალში.

მაგალითი პრაქტიკიდან

საბურთალოში ხანდაზმულმა ქალბატონმა ბრაუზერში სირენიანი „Microsoft-ის გაფრთხილება“ დაინახა და ნომერზე დარეკა. „სპეციალისტმა“ დისტანციური წვდომის პროგრამის დაყენებასა და ბარათით „წლიური დაცვის“ გადახდაზე დაითანხმა. მეორე დღეს ბარათიდან კიდევ დიდი თანხის ჩამოჭრა სცადეს. ქალიშვილმა გამოგვიძახა: ოსტატმა კომპიუტერი ქსელიდან გათიშა, დისტანციური წვდომის პროგრამა და ჯაშუშური მოდული წაშალა, სისტემა შეამოწმა, ყველა პაროლის შეცვლასა და საბანკო აპლიკაციის დაცვის ჩართვაში დაეხმარა. ბანკმა მეორე ოპერაციის დაბლოკვა მოასწრო. ბრაუზერში თაღლითური გვერდების დაბლოკვაც დავაყენეთ და დიასახლისისთვის მარტივი შესახსენებელი შევადგინეთ.

გამოიძახეთ ოსტატი

თუ კომპიუტერზე საეჭვო „ამაჩქარებლები“ გამოჩნდა ან ყალბ მხარდაჭერას წააწყდით, თბილისის ნებისმიერ რაიონში მოვალთ დღე-ღამის ნებისმიერ დროს. დაწვრილებით — ვირუსების მოცილების, ანტივირუსის დაყენების და კომპიუტერული დახმარების 24/7 გვერდებზე.