როგორ წავშალოთ მონაცემები კომპიუტერის, ლეპტოპის ან ტელეფონის გაყიდვამდე: რატომ არ შლის ფაილების წაშლა და დაფორმატებაც კი მათ ნამდვილად და რა უნდა გავაკეთოთ, რომ ახალმა მფლობელმა თქვენი ფოტოები, პაროლები და დოკუმენტები არ მიიღოს

ძველ ლეპტოპს ონლაინ-პლატფორმაზე ყიდიან, ტელეფონს ახლის ყიდვისას გაცვლაში აბარებენ, სამსახურიდან წასული თანამშრომლის კომპიუტერს სხვა ადამიანს ან საქველმოქმედო ორგანიზაციას აძლევენ. მანამდე ჩვეულებრივ „თავიანთ“ საქაღალდეებს შლიან, სანაგვეს ასუფთავებენ ან, საუკეთესო შემთხვევაში, დისკს აფორმატებენ. მაგრამ მონაცემების აღდგენის სპეციალისტებმა კარგად იციან: ასეთი მოწყობილობებიდან ხშირად შეიძლება ფოტოების, დოკუმენტების, მიმოწერის, შენახული პაროლების და ანგარიშებზე წვდომის დაბრუნებაც კი. მეორად ბაზარზე ნაყიდი დისკების კვლევები რეგულარულად აჩვენებს, რომ მათ მნიშვნელოვან ნაწილზე წინა მფლობელების პირადი და კორპორაციული მონაცემები რჩება. გავარკვიოთ, როგორ წავშალოთ ისინი ნამდვილად.

რატომ არ არის საკმარისი წაშლა და დაფორმატება

როცა ფაილს შლით და სანაგვეს ასუფთავებთ, სისტემა მის მიერ დაკავებულ ადგილს მხოლოდ თავისუფლად ნიშნავს. თავად მონაცემები დისკზე რჩება, სანამ მათ რაიმე ახალი არ გადაწერს. სწრაფი დაფორმატება ახალ ცარიელ სარჩევს ქმნის, მაგრამ დისკის შიგთავსს არ ეხება. სწორედ ამიტომ არის შემთხვევითი წაშლის შემდეგ აღდგენა ხშირად შესაძლებელი — და იმავე მიზეზით უფასო პროგრამის მქონე ნებისმიერ მყიდველს შეუძლია თქვენი ფაილები გაყიდულ დისკზე იპოვოს.

მყარი დისკები

ჩვეულებრივი მყარი დისკისთვის საიმედო ხერხია მთელი დისკის სრული გადაწერა, მაგალითად Windows-ის თანამედროვე ვერსიებში სრული დაფორმატებით ან სპეციალური პროგრამით, რომელიც მთელ ზედაპირზე ნულებს წერს. თანამედროვე დისკებისთვის ერთი გავლა საკმარისია. თუ დისკი გაუმართავია და მისი გადაწერა შეუძლებელია, მასზე მონაცემები კი კონფიდენციალურია, ერთადერთი საიმედო ვარიანტი ფიზიკური განადგურებაა.

SSD — განსაკუთრებული შემთხვევა

მყარსხეულიანი მატარებლები ჩაწერას უჯრედებზე ანაწილებს, ფარული სარეზერვო არეები აქვს და ჩვეულებრივმა გადაწერამ შეიძლება მონაცემების ნაწილს არ შეეხოს. SSD-ისთვის სწორი ხერხია უსაფრთხო წაშლის ბრძანება, რომელსაც თავად მატარებლის კონტროლერი ასრულებს, ან კრიპტოგრაფიული წაშლა, თუ დისკი დაშიფრული იყო: დაშიფვრის გასაღების განადგურება ყველა მონაცემს მყისიერად წაუკითხავს ხდის. ეს ფუნქციები მწარმოებლების უტილიტებითა და BIOS-ის ზოგიერთი პარამეტრით არის ხელმისაწვდომი.

დაშიფვრა — საუკეთესო წინასწარი მომზადება

თუ კომპიუტერის დისკი თავიდანვე დაშიფრულია, მაგალითად Windows-ის ან macOS-ის ჩაშენებული საშუალებებით, გაყიდვა გაცილებით უსაფრთხო ხდება: გასაღების წაშლისა და სისტემის ხელახლა დაყენების შემდეგ ძველი მონაცემების პაროლის გარეშე წაკითხვა შეუძლებელია. თანამედროვე ტელეფონები ნაგულისხმევად იშიფრება, ამიტომ ქარხნულ პარამეტრებზე ჩამოყრა მათზე ძველ კომპიუტერებზე უფრო საიმედოდ მუშაობს.

ტელეფონები და პლანშეტები

• გააკეთეთ სარეზერვო ასლი და დარწმუნდით, რომ ის ახალ მოწყობილობაზე აღდგება.
• გამოდით Apple ID-დან ან Google-ის ანგარიშიდან და გათიშეთ მოწყობილობის მოძებნის ფუნქცია — თორემ ახალი მფლობელი ტელეფონით ვერ ისარგებლებს, თქვენი ანგარიში კი მიბმული დარჩება.
• მოხსენით ტელეფონი მესენჯერებს, საბანკო აპლიკაციებსა და აუთენტიფიკატორებს, გადაიტანეთ ისინი ახალ მოწყობილობაზე.
• შეასრულეთ ქარხნულ პარამეტრებზე ჩამოყრა.
• ამოიღეთ SIM-ბარათი და მეხსიერების ბარათი.

კომპიუტერები და ლეპტოპები

• შეინახეთ ყველა საჭირო მონაცემი, ფოსტის, ბრაუზერის პაროლებისა და პროგრამების ლიცენზიების ჩათვლით.
• მოახდინეთ მოწყობილობაზე მიბმული პროგრამების ლიცენზიების დეაქტივაცია.
• გამოდით ღრუბლოვანი ანგარიშებიდან და მოხსენით მოწყობილობა Microsoft-ის ან Apple-ის ანგარიშს.
• წაშალეთ დისკი მისი ტიპისთვის შესაფერისი ხერხით და დააყენეთ სუფთა სისტემა, თუ მყიდველი მას ელოდება.

რა ავიწყდებათ

გარე დისკები და ფლეშკები, რომლებსაც „კომპიუტერთან ერთად“ აძლევენ. მეხსიერების ბარათები ძველ კამერებსა და რეგისტრატორებში. საოფისე მრავალფუნქციური მოწყობილობები და პრინტერები, რომლებიც შიდა მეხსიერებაში დასკანერებულ დოკუმენტებსა და მისამართების წიგნს ინახავს. ქსელური საცავები და როუტერები, სადაც პაროლები და პარამეტრებია შენახული. სათამაშო კონსოლები მიბმული ანგარიშებითა და საგადახდო ბარათებით.

რას აკეთებს ოსტატი

1. გეხმარებათ ყველა საჭირო მონაცემის, ანგარიშისა და ლიცენზიის შენახვასა და ახალ მოწყობილობაზე გადატანაში.
2. ძველ მოწყობილობას ანგარიშებსა და მოძებნის სერვისებს მოხსნის.
3. შლის დისკს HDD-ის ან SSD-ისთვის შესაფერისი ხერხით და საჭიროებისას ამოწმებს შედეგს.
4. აყენებს სუფთა სისტემას გასაყიდად ან მოწყობილობას უტილიზაციისთვის ამზადებს.
5. საჭიროებისას კონფიდენციალური მონაცემებიან გაუმართავ დისკებს ფიზიკურად ანადგურებს.

მაგალითი პრაქტიკიდან

საბურთალოზე მცირე ფირმის მფლობელმა ხუთი ძველი საოფისე ლეპტოპის გაყიდვა გადაწყვიტა. თანამშრომლებმა ისინი თავად „გაასუფთავეს“ — საქაღალდეები წაშალეს და სანაგვე გაასუფთავეს. გაყიდვამდე მან მაინც გვთხოვა ერთი ლეპტოპის შემოწმება: ერთ საათში მისგან ასობით დოკუმენტი აღვადგინეთ კლიენტების მონაცემებით, ბრაუზერში შენახული ბანკ-კლიენტის პაროლები და სამუშაო მიმოწერა. ამის შემდეგ საჭირო გადავიტანეთ, ლეპტოპები ანგარიშებს მოვხსენით, SSD-ების უსაფრთხო წაშლა მწარმოებლის საშუალებებით შევასრულეთ და სუფთა Windows დავაყენეთ. ლეპტოპები მყიდველებთან ფირმის ერთი ფაილის გარეშე წავიდა.

თუ მოწყობილობა გაუმართავია და არ ირთვება, ეს არ ნიშნავს, რომ მასზე მონაცემები უცხოებისთვის მიუწვდომელია. გატეხილეკრანიანი ან დამწვარდაფიანი ლეპტოპი შეიძლება შესაკეთებლად ან ნაწილებად გადასცეთ, მყიდველი კი მისგან დისკს ადვილად ამოიღებს და სხვა კომპიუტერზე წაიკითხავს. ამიტომ არამომუშავე ტექნიკის გაყიდვამდე დისკის ამოღება და საკუთარ თავთან დატოვება, სხვა კომპიუტერზე წაშლა ან განადგურება ღირს. ტელეფონებში მეხსიერება დაფაზეა მირჩილული და დაშიფრულია, მაგრამ აქაც ჯობს წინასწარ სერვისების ვებ-ინტერფეისით ანგარიშებიდან გამოხვიდეთ და მოწყობილობა დისტანციურად მოხსნათ.

გამოიძახეთ ოსტატი

თუ კომპიუტერის, ლეპტოპის ან ტელეფონის გაყიდვას ან გადაცემას აპირებთ, თბილისის ნებისმიერ რაიონში დაგეხმარებით მის უსაფრთხოდ მომზადებაში. დაწვრილებით — კომპიუტერის მორგების, კომპიუტერის დიაგნოსტიკის და მონაცემების აღდგენის გვერდებზე.